User:Yiang/sandbox

[/img]:http://akira.arts.kuleuven.be/geschiedenis/index.php/Afbeelding:Jk3.jpg[/img]

 Militaire Veiligheid.

=Inleiding en voorgrond=

Het militarisme van de jaren '30 bracht het Land van de Rijzend Zon tot een regelrechte aanvaring met de Verenigde Staten en onderwierp de Japanse bevolking aan de trauma van de atoombom. Na de grote nederlaag wilden de Japanners het verleden zo snel mogelijk achter zich laten en komaf maken met het nefaste militarisme. Nog de dag van vandaag roept de wereld van het krijgswezen gemengde gevoelens op bij de doorsnee Japanse burger. Zo zijn de Amerikaanse basissen in Okinawa een doorn in het oog van velen. Een andere kwestie waarrond hevige polemiek wordt gevoerd, is de Japanse Zelfverdedigingsmacht die tegenwoordig eigenlijk als een volwaardig leger mag beschouwd worden. Artikel 9 van de Grondwet geeft van deze troepen een definitie die niet meer strookt met de huidige situatie. Pogingen om de Grondwet te hervormen hebben menig politicus doen vallen en worden met argusogen door naburige landen aanschouwd. Het Japanse militarisme liet immers niet alleen sporen achter in eigen land, maar ook in China, Korea en Zuidoost-Azië. De Zelfverdedigingsmacht herdopen tot een officieel leger zal dan ook de betrekkingen met het buitenland in grote mate beïnvloeden, met alle gevolgen vandien...

=Militaire macht: veranderingen na WO II=

Op 15 augustus 1945 aanvaardde Japan de verklaring van Potsdam en capituleerde het onvoorwaardelijk voor de geallieerden. De nederlaag kregen de Japanse leiders wat moeilijk over hun lippen. De Amerikanen begonnen de bezetting van Japan met de neokoloniale zendingsdrang die de contacten tussen het Westen en andere culturen eigen was. Zo ook in het verslagen Japan, dat een democratische gedaantewisseling moest ondergaan en geen bedreiging voor zijn buren meer mocht vormen. Om te garanderen dat Japan nooit meer een bedreiging voor de Verenigde Staten wordt en evenmin voor de vrede en de veiligheid in de wereld en ook om het pad te effenen voor een vreedzame en verantwoordelijke regering die gesteund wordt door het volk dat zich vrij kan uiten, moest Japan ontwapend en gedemilitariseerd worden.

Demilitarisering en democratisering (1945 – 1948)
De basisgedachten van de hoofdzakelijk Amerikaanse "S.C.A.P." (Supreme Command of the Alied Powers) waren de demilitarisering en de invoering van democratische principes. In september 1945 werd een programma opgesteld met maatregelen die onmiddellijk na de capitulatie dienden genomen te worden. De Verklaring van Potsdam voorzag:


 * Ontmanteling van politieke en militaire macht van legerleiding.


 * Militaire bezetting van Japan.


 * Beperking van de nationale soevereiniteit en inperking van grondgebied.


 * Materiële afbouw van het leger.


 * Berechting van oorlogsmisdadigers en aanmoedigen van democratische tendensen.


 * Omschakelen van de productiecapaciteit op vreedzame doeleinden.


 * Pas opheffen van de bezetting nadat een democratische regering stevig ingebed zou zijn.

Amerikaanse bezettingsleger in Japan
Het meerderdeel van het bezettingsleger in Japan bestond uit Amerikanen, aangevuld met een miniem aantal Australiërs. De facto begon de bezetting in augustus 1945 en in oktober werd officieel het G.H.Q. (General Head Quarters) het hoofdkwartier van de SCAP in Tokio geïnstalleerd en de democratiseringsoperatie werd toevertrouwd aan generaal Douglas MacArthur.

Generaal Douglas MacArthur
MacArthur had een belangrijk aandeel gehad in de oorlog in de Stille Oceaan en genoot het volste vertrouwen van zijn opdrachtgevers in Washington. Aangezien de V.S. als belangrijkste overwinnaar van WOII en met het prestige de enige atoommacht te zijn een vetorecht hadden in de besluitvorming, was het de facto MacArthur die vanuit het G.H.Q. de reële bezetting, de bevelen en de richtlijnen naar de Japanse overheid toe bepaalde. Hij werd dan ook Shogun genoemd door de Japanners. MacArthur werkte op vele fronten tegelijk. Hij liet het parlement nieuwe wetten goedkeuren, terwijl de oude Meiji-grondwet nog van kracht was. Kort na de capitulatie werd het Japanse leger ontbonden en ex-militairen uit het buitenland gerepatrieerd. Oorlogsmisdadigers en oorlogsleiders werden gearresteerd en moesten terechtstaan.

Nieuwe grondwet (1947)
Generaal MacArthur verzekerde de eerst naoorlogse premier, Kijuro Shidehara, dat hij de keizer persoonlijk in bescherming wilde nemen en ervoor zou zorgen dat Japan het keizerlijke systeem kon behouden. Maar hij maande de premier aan om werk te maken van de grondwetshervorming zodat de geallieerden een wettelijk kader hadden om de positie van de keizer te rechtvaardigen.

In oktober 1945 werd de Meiji-grondwet onwettig verklaard door het G.H.Q. en het Shindehara-kabinet moest een nieuwe grondwet ontwerpen. Het ontwerp dat ze MacArthur voorlegden, was voor meer dan de helft een kopie van de oude Meiji-grondwet. Begin februari 1945 gaf MacArthur zijn staf in het diepste geheim de opdracht zelf een nieuwe grondwet voor Japan te schrijven. De uitgangspunten waren de volgende: beperkte monarchie, afwijzen van oorlog en afschaffing van feodale principes. Toen MacArthur het voorstel in december 1945 onder ogen kreeg, verwierp hij het terstond. In januari 1946 was het ontwerp klaar en werden voorstellen van politieke partijen en andere burgerlijke verenigingen genoteerd. Met geringe wijziging werd het voorstel in november 1946 door de Diet aanvaard en op 3 mei 1947 trad de nieuwe grondwet in voege.

Artikel 9
Als vandaag de Japanse grondwet ter sprake komt dan is dat vrijwel uitsluitend in verband met het fameuze artikel 9.

*第九条　日本国民は、正義と秩序を基調とする国際平和を誠実に希求し、国権の発動たる戦争と、武力による威嚇又は武力の行使は、国際紛争を解決する手段としては、永久にこれを放棄する.

Art.9 Oprecht strevend naar een internationale vrede gebaseerd op rechtvaardigheid en orde, zweert het Japanse volk voor altijd oorlog als een soeverein recht van de natie en de dreiging met of het gebruik van geweld om internationale geschillen te beslechten, af.

*二　前項の目的を達するため、陸海空軍その他の戦力は、これを保持しない. 国の交戦権は、これを認めない.

Ten einde het doel van de voorgaande alinea te verwezenlijken, worden land-, zee- en luchtstrijdkrachten, alsmede ander oorlogspotentieel, voor altijd opgegeven. Het recht van de staat om oorlog te voeren wordt niet erkend.

Er is geen ander land dat een vergelijkbare bepaling in zijn grondwet heeft opgenomen. Beide delen van dit unieke grondwetsartikel zijn even opmerkelijk: Japan verzaakt het recht om oorlog te voeren en het mag geen leger hebben. Artikel 9 was het geesteskind van generaal MacArthur, maar premier Shidehara zou ermee hebben ingestemd. Weinigen zouden een traan laten om de verdwijning van het leger, maar de Amerikanen begonnen artikel 9 snel als een last te ervaren. In feite hadden ze vrijwel onmiddellijk spijt van het ietwat naïeve idealisme dat hen tot artikel 9 had geïnspireerd. Toen de grondwet in 1947 van kracht werd, was het Verre Oosten namelijk al in de greep van de Koude Oorlog. De regering in Washington drong aan op de herbewapening van Japan, maar stuitte op de grondwettelijke hindernis die het zelf had opgeworpen. De pacifistische grondwet verhinderde immers dat Japan werd ingeschakeld in de strijd tegen het communisme. Toch gaf Washington MacArthur eind 1948 de toestemming om een 150.000 sterke paramilitaire macht op te richten. Aanvankelijk zag de generaal, die zijn eigen programma had, zelfs een beperkt hermilitariseren van Japan niet zitten.

Koreaanse oorlog (1950-1953)
Toen de oorlog in Korea in juni 1950 uitbrak, werd de Amerikaanse bezettingsmacht in Japan in allerijl naar het Koreaanse schiereiland gestuurd. Om de leemte op te vullen gaf MacArthur de Japanse regering het bevel een nationale reservepolitiemacht (keisatsu yobitai警察予備隊) van 75.000 man op de been te brengen. Deze politiemacht moest de orde in het binnenland handhaven en fungeren als afweermiddel voor mogelijke invasies van buitenaf. De Japanners dienden dus zelf in te staan voor hun veiligheid.

De organisatie van een gewapende politiemacht was een geladen kwestie. Aanvankelijk was de politie onder lokaal gezag geplaatst om te voorkomen dat ze nog voor de kar van de politiek zou worden gespannen.

De Amerikaanse regering wou echter meer. Minister van Buitenlandse Zaken John Foster Dulles vroeg Japan een troepenmacht van 300.000 man op de been te brengen. Premier Yoshida wees het verzoek af en duidde erop dat de Amerikanen de pacifistische grondwet zelf hadden opgelegd. Hij besefte maar al te goed dat een herbewapend Japan aan de zijde van Amerika zou moeten meevechten in Korea.

Toen Japan in 1952 zijn soevereiniteit herwon, verkreeg het volk opnieuw de totale vrijheid. De overheid profiteerde ervan om een aantal verworvenheden van de Amerikaanse bezetting anders te interpreteren, b.v. wat de wetgeving inzake de openbare orde betreft. Na de ondertekening van het vredesverdrag van 1951 kwam het tot bloedige botsingen tussen betogers en politie op een plein voor het Keizerlijke Paleis, waar een demonstratieverbod gold (chi no meidei 血のメーデー). Om beter opgewassen te zijn tegen de agitatie van links ging de regering over tot een herziening van de politiewet zodat de politie meer bevoegdheden kreeg om op te treden tegen onruststokers. De reacties tegen het vredesverdrag en tegen de militaire verdragen leidden tot de afkondiging van de Wet inzake Preventie van Vandalisme (Hakai Katsudō Bōshi Bō破壊活動防止方) en de oprichting van het Bureau voor controle van de openbare orde (kōan chōsa chō 公案調査庁).

De stap naar de herbewapening werd schoorvoetend gezet, maar door een herinterpretatie van artikel 9 van de grondwet werd het principe aanvaard. Op 1 augustus 1952 zag het Secretariaat voor de Openbare Orde het licht. De Nationale Reservepolitiemacht werd hierin ondergebracht en kreeg nu de naam hoantai (保安隊). Dit kwam neer op een centralisatie van de politiestructuren, nadat ze een tijdlang door Amerika gedecentraliseerd waren.

Jieitai
In 1954 sloten Japan en de Verenigde Staten het Mutual Defense Assistance Agreement (Nichibei Sōgo Bōkō Enjo Kyōtei日米相互防衡援助協定), dat Japan de bepaalde plichten inzake verdediging oplegde. De National Safety Agency veranderde in de Defense Agency (Bōkō chō防衡庁) en onder de controle van deze werd de Nationale Reservepolitiemacht omgedoopt tot de Zelfverdedigingsmacht (jieitai自衛隊).

Hoewel de Japanse Zelfverdedigingsmacht zeer gelimiteerde opdrachten kreeg en in geen geval buiten de landsgrenzen mocht opereren, botste ze van meet af aan op felle weerstand. Om uiteenlopende redenen waren immers links noch rechts gelukkig met deze evolutie, wat ook verklaart waarom de Jietai nu vrij veel civiele opdrachten uitvoert. De linkerzijde hield vast aan een enge interpretatie van artikel 9 en betwistte het grondwettelijke karakter van deze macht. In 1973 leken de tegenstanders eindelijk hun slag te halen toen een plaatselijke rechtbank op het noordelijke eiland Hokkaidō de aanleg van een militaire basis in een bosrijk gebied strijdig met artikel 9 verklaarde. De uitspraak werd echter in beroep ongedaan gemaakt en sindsdien is het protest tegen het leger helemaal verstomd.

Het is inderdaad onmogelijk om de Zelfverdedigingsmacht niet als een echt leger te beschouwen. Ze telt namelijk 250.000 manschappen, waaronder een kleine zeemacht, landmacht en luchtmacht. Ze beschikt over een van de grootste defensiebudgetten ter wereld en staat qua militaire uitgaven op de zevende plaats in de mondiale rangschikking. Tevens zijn haar manschappen uitgerust met de technologisch meest geavanceerde wapens die er op de markt te vinden zijn. Om overtredingen van de Grondwet te vermijden, worden de wapens niet bij hun echte naam genoemd. In het pacifistische jargon waarin Japan geoefend is, staan mobiele operationele eenheden bijvoorbeeld voor tanks en duikbootbestrijdingseenheden voor fregatten.

De defensietroepen, het veiligheidspact en de Amerikaanse bases in Japan waren een doorn in het oog van de linkse oppositie. Ze druisten in tegen de geest van de grondwet en betekenden een toegeving aan de Amerikaanse dictaten. Maar de crisis rond Noord-Korea bracht aan het licht dat Japan zich niet eens kon verdedigen tegen een mogelijke raketaanval. Het bestaansrecht van het Zelfverdedigingsleger was dus geen discussiepunt meer.

Vietnam-oorlog
Nadat het protest tegen het Veiligheidsverdrag van 1951 was doodgebloed, brachten de oorlog in Vietnam en de kwestie Okinawa de gemoederen van de massa opnieuw in beweging. Tussen 1967 en 1970 zijn talloze miljoenen Japanners opgestapt in demonstraties tegen de Vietnamese oorlog en voor de teruggave van Okinawa.

In 1969 kon premier Satō een overeenkomst afsluiten met de Amerikaanse president Nixon, waardoor in 1972 Okinawa zou teruggegeven worden aan Japan, al mochten de Amerikaanse bases er ongehinderd actief blijven o.a. in de Vietnam-oorlog. Al vanaf 1955 organiseerde de bevolking van Okinawa protestmanifestaties tegen deze bases. De overeenkomst werd met gemengde gevoelens ontvangen in Japan omdat Satō in ruil beloften had gedaan en verklaringen afgelegd die niet in de Diet besproken waren. Amerikaanse bases zouden niet worden ontmanteld, de Amerikanen moesten niet beloven er geen kernwapens op te slaan en het zag er zelfs naar uit dat de Amerikanen de toezegging hadden gekregen om kernwapens te mogen transporteren over het gehele Japanse grondgebied. Dit was een uitvloeisel van de tweede stelling van Satō dat Japans veiligheid zich voortaan uitstrekte tot wat er gebeurde in Taiwan en Korea. Communistische aanvallen in deze gebieden zouden er als een rechtstreekse bedreiging van de Japanse veiligheid beschouwd worden met alle gevolgen vandien. Deze verklaringen kwamen hard aan, vooral bij de oppositie die de rol van de V.S. in Vietnam diep verafschuwde en vreesde dat Japan zou opengesteld worden voor de Amerikaanse oorlogsmachine.

De teruggave van Okinawa, de Amerikaanse toenadering tot China en het einde van de Vietnam-oorlog droegen ertoe bij dat de politieke opinie vriendelijker gestemd werd tegenover Amerika, zodanig dat het Veiligheidsverdrag en de Zelfverdedigingsmacht almaar minder weerstand opriepen.

Eerste Golfoorlog
Vanaf de jaren tachtig werd Japan geconfronteerd met de vraag waar de grenzen van de inzetbaarheid van het Zelfverdedigingsleger lagen. Na de oliecrisissen van de jaren zeventig maakte men zich bijvoorbeeld zorgen over de beveiliging van de scheepvaartroutes in de buurt van Japan. Hoever mocht het leger zich buiten de grenzen wagen om de scheepvaart te beschermen? Sindsdien is de discussie over de interpretatie van artikel 9 niet meer gestopt.

Premier Kaifu had de internationale coalitie tegen Irak troepen toegezegd, maar zowel binnen als buiten zijn partij botsten zijn plannen op grote weerstand. Ondanks het verzet bracht Golfoorlog van 1991 het denken over het Japanse defensiebeleid in een stroomversnelling. Japanse militairen vervulden nu VN-vredestaken en namen deel aan de bezetting van Irak.

De oorlog tegen Irak had aangetoond dat Japan gebrekkig geïntegreerd was in het internationale systeem. Japan hield zich lange tijd afzijdig van de internationale coalitie tegen Irak. Militaire deelname was uitgesloten omdat het gevangen zat in het dwangbuis van artikel 9. Maar Japan was niet langer het weerloze uitgeputte land dat pas de oorlog had verloren. Van een land met zo’n groot economisch overwicht, dat profiteerde van de zegeningen van de internationale handel kon men moeilijk aanvaarden dat het zich aan zijn internationale verantwoordelijkheid onttrok. Om de kritiek tot zwijgen te brengen, stuurde Japan een cheque van 13 miljard dollar naar de coalitie tegen Irak. Maar Japan kreeg geen erkenning voor zijn bijdrage omdat het zich politiek op de achtergrond hield. Een economische grootmacht als Japan dient nu eenmaal ook militair haar steentje bij te dragen aan de wereldorde. Intussen had de regering haar eigen lessen getrokken uit de debacle van de Golfoorlog. In juni 1992 liet ze en wet goedkeuren over de deelname van Japan aan vredesmissies van de VN. Het was een echte doorbraak. De wet was de eerste succesvolle aanval op het taboe van grondwetsartikel 9 sinds de oprichting van de Zelfverdedigingsmacht. Deze regel machtigt Japanse militairen, mits het respecteren van een aantal beperkingen, om onder de vlag van de VN deel te nemen aan vredesoperaties buiten de grenzen. De eerste missies waren nog ongewapend, later werden ze gewapend. De interpretatie van artikel 9 is inmiddels nog verder opgerekt.

Veiligheidsverdrag van 1951
Het Veiligheidsverdrag (nichibei anzen hoshō jōyaku日米安全保障条約, kortweg kyū anpo jōyaku 旧安保条約) was een typisch product van de Koude Oorlog. Op 8 september 1951 tekende Japan het Veiligheidsverdrag met de V.S. Door het feit dat Japan tot ontwapening gedwongen werd, werd het weerloos tegen aanvallen van buitenaf. Het verdrag gaf Amerika het recht troepen te stationeren in Japan, zodanig dat de eigen defensieve behoeften van Japan ondergeschikt werden aan de militaire strategie van de V.S. Het Veiligheidsverdrag verleende aan V.S. de macht om Japan te verdedigen in geval van nood. Het gevolg hiervan was permanente Amerikaanse militaire aanwezigheid in Japan, dat tot op de dag van vandaag nog animositeit opwekt bij velen. Het verdrag trad in het voorjaar van 1952 in werking. Tegelijk werd de Amerikaanse bezetting opgeheven. Japan zou hierdoor voor zijn defensie en voor zijn buitenlands beleid bijna geheel afhankelijk van de Verenigde Staten worden. Dit verdrag werkte echter als een splijtzwam die de Japanse politiek tientallen jaar lang diep verscheurde. De linkse facties en partijen waren gekant tegen de aanwezigheid van Amerikaanse legerbasissen op Japans grondgebied, tegen de herbewapening en voor een permanente neutraliteit. Dit politiek verzet genoot ook steun in brede lagen van de bevolking.

Nieuwe veiligheidsverdrag van 1960
Premier Kishi had zich voorgenomen om met instemming van Washington de soevereiniteit van Japan te herstellen. Daartoe moest het Veiligheidsverdrag van 1951 worden herzien. Het verdrag bevatte onder andere de vernederende bepaling dat Amerika zich indien nodig mocht bemoeien met het interne beleid van Japan. In januari 1960 ondertekende Kishi een nieuw Veiligheidsverdrag (shin nichibei anzen hōsho jōyaku 新安全保障条約) waaruit die bepaling verdween. Het nieuwe verdrag gaf Japan ook meer armslag in buitenlandse aangelegenheden terwijl het niveau van bescherming door Amerika op hetzelfde peil bleef als voorheen. Toen de oppositie, die altijd al tegen het Veiligheidsverdrag gekant was geweest, het parlementaire debat over het verdrag met langdurige toespraken en sit-ins op de lange baan schoof, liet Kishi zich van zijn meest tactloze kant zien. Om zijn zelfopgelegde deadline voor de hernieuwing van het verdrag te halen, gaf hij de politie opdracht de opposanten uit het parlement te slepen en vervolgens liet hij zijn partijgenoten het verdrag holderdebolder goedkeuren. Hij bekocht deze stunt echter met zijn carrière. De herziene versie gaf beide landen het recht af te zien van het Verdrag na een periode van 10 jaar. Tot op heden heeft geen van beide landen het Verdrag afgezworen.

Vredesverdrag van 1951
De uitbraak van de Koreaanse oorlog bespoedigde de plannen om de vrede met Japan te herstellen. De bedoeling hiervan was dat Japan een anticommunistisch bolwerk moest worden onder de beschermende militaire paraplu van de V.S. De Japanse socialistische partij en de overkoepelende organisatie van de vakbonden (sōhyō 総評) waren tegen deze plannen gekant omdat zij een neutraal Japan voorstonden en geen vreemde of eigen militarisering noch basisfaciliteiten wilden aanvaarden. Met hun opinie werd echter geen rekening gehouden en in september 1951 werd te San Francisco een vredesverdrag (tainichi kōwa jōyaku 対日講和条約) ondertekend door 48 niet-communistische landen, samen met de overeenkomst dat Japan voor zijn defensie mocht rekenen op de V.S. (Nichibei Anzen Hoshō Jōyaku日米安全保障条約). In april 1952 werd Japan door die 48 landen opnieuw als soevereine staat erkend. Dit verdrag maakte een einde aan de zes jaar lange Amerikaanse bezetting.

Het Verdrag van San Francisco betekende een nieuwe start. De politici meden elk initiatief dat het wantrouwen op internationaal vlak, meer bepaald die van de omringende landen, zou kunnen wekken. De militaire uitgaven moesten zo laag mogelijk gehouden worden, de verdediging van Japan werd overgelaten aan de V.S. en alle inspanningen werden gericht op economische groei. Japan had er dus profijt bij om onder de Amerikaanse defensieparaplu te schuilen. Alleen de verspreiding van kernwapens deed stemmen opkomen in de jaren zestig en zeventig. De Japanners zijn immers de enigen die de verschrikking van de kernbom ooit aan den lijve hebben ondervonden. Formeel liet Japan geen Amerikaanse kernwapens toe op zijn grondgebied, maar het standpunt dat alle kernwapens de wereld uit moeten, valt moeilijk te verzoenen met een veiligheidsbeleid dat volledig op de nucleaire afschrikkingsmacht van de V.S. leunt.

V.S. militaire basissen in Okinawa
Okinawa is de enige plek waar tijdens WO II een veldslag op Japans territorium werd geleverd. Het staat voor een grondgebied waar bijna 50 % van het Amerikaanse legerpersoneel in Japan is ondergebracht. Okinawa kende, als onafhankelijke zeenatie onder Oost-Aziatische naties, een grote bloei tot in de zeventiende eeuw. Het werd en bleef vrijwillig een trouwe tribuutstaat van China. Na de invasie van Satsuma in 1609 sloeg Okinawa er op behendige wijze in tegelijk China en Japan te dienen. Later wist het de Westerse grootmachten op een afstand te houden dankzij een scherpzinnige diplomatische houding. Tegenwoordig fungeert Japans armste en kleinste prefectuur als een bolwerk van de Amerikaanse militaire macht in het Stille Oceaangebied.

Toen het einde van de Tweede Wereldoorlog in zicht was, liet het Keizerlijke Leger van Japan Okinawa versterken met het Tweeëndertigste Leger in de hoop de opmars van de geallieerden op het Japanse hoofdeiland te kunnen dwarsbomen, en offerde alzo het eiland op. De Amerikaanse legermacht beschouwde Okinawa, nog meer dan Hiroshima en Nagasaki, als de ideale plek van waaruit eventuele land- en luchtaanvallen tegen Japan konden worden gelanceerd. Okinawa's ligging blijft een problematische kwestie in de huidige veiligheidsverhouding tussen Japan en de V.S. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog bleef een groot aantal militaire eenheden van de V.S. op Okinawa, waar een van de hevigste veldslagen van de Pacific-oorlog had plaatsgevonden. Bij Japans overgave moest de Amerikaanse regering beslissen over het lot van deze eenheden. In Washington draaide het debat rond twee standpunten. Voor het War Department kon Okinawa een grote rol spelen in de regionale veiligheidsbelangen van de V.S. Troepen in Okinawa zouden een uitbreiding van de Amerikaanse machtssfeer in heel Azië vergemakkelijken, de groeiende Sovjet-bedreiging het hoofd kunnen bieden, en de V.S. de mogelijkheid bieden Japan in het oog te houden (men vreesde namelijk nog steeds voor een heropleving van het militarisme). De State Department ervaarde het behoud van de controle over de eilanden eerder als een handicap. De administratie daarvan zou veel geld kosten, de VS doen verzeilen in kwesties van civiele aard en hen blootstellen aan de kritiek op de kolonisatiedrang. Washingtons vernieuwende oplossing bestond erin de “overblijvende soevereiniteit” toe te passen. Het kwam erop neer dat de V.S. Okinawa bleven besturen, maar dat de inwoners ervan het Japanse staatsburgerschap behielden. In de jaren ‘50 en ‘60 leidde een samenloop van omstandigheden tot de drastische toename van Amerikaanse militairen op Okinawa. De Amerikaanse militaire eenheden brachten hun gezinnen alsook de infrastructuren die noodzakelijk waren voor hun levensonderhoud (clubs, kantines, scholen, kerken, theaters, honkbalvelden etc). Zodoende lieten de V.S. diepe sporen van hun cultuur achter. Hoewel de Amerikanen in mei 1972 Okinawa teruggaven aan Japan, haalden ze hun militaire eenheden niet weg. Okinawa vormt nu het gastland van meer dan 52.000 leden van het Amerikaanse leger- en burgerpersoneel, waarvan de meerderheid in centraal Okinawa leeft. Als men weet dat 57.000 leden van het V.S.-personeel ondergebracht zijn op de eilanden Honshū en Kyūshū, kan men aannemen dat de helft van de Amerikaanse troepen in Japan geconcentreerd is in een gebied dat minder dan 0,6 % van het Japans territorium uitmaakt. Nergens anders in Japan bestaat er zo’n dichte concentratie van Amerikaanse of zelfs Japanse militaire eenheden.
 * Naar aanleiding van het Vredesverdrag van San Francisco (1952) werd de militaire aanwezigheid van de V.S. op de vier grootste eilanden van Japan ingeperkt. Maar om de plaatselijke uitoefening van de macht uitvoerbaar te houden, werden enkele eenheden overgebracht naar Okinawa.
 * De Korea- en Vietnam-oorlogen vereisten een grotere hoeveelheid gevechts- en hulpeenheden die Okinawa wegens zijn strategische ligging gemakkelijk kon bezorgen.

Recente assertiviteit
In 1996 werden nieuwe richtlijnen opgesteld voor de toepassing van het Veiligheidsverdrag met de VS. In overleg met Washington werd de actieradius van het verdrag gevoelig vergroot. Met het oog op de veiligheid en de stabiliteit van Zuidoost-Azië kan de Zelfverdedigingsmacht in geval van crisis steun verlenen aan de Amerikaanse troepen in de nabijheid van Japan. Vooral de bepaling ‘in de nabijheid van Japan’ trok de aandacht. Sinds 1969 wordt de veiligheid van Japan verbonden met die van Zuid-Korea en Taiwan. De nieuwe afspraken gaan dus nog verder, al weet niemand precies hoe ver. Over de aard van de samenwerking wordt zeer geheimzinnig gedaan. Om een eind te maken aan de controverse rond het akkoord beloofde Japan dat de hulp alleen zou slaan op steuntaken zoals de evacuatie van burgers uit gevechtszones, mijnenvegen en transport van niet-militair materieel. Met de herziening van het Veiligheidsverdrag viel dus een der laatste taboes in het debat over de pacifistische grondwet weg.

In 1999 schoof men weer een eindje op. De Zelfverdedigingsmacht mocht bij een conflict in de regio logistieke steun verlenen aan de Amerikaanse militaire operaties.

Na de aanslagen van 11 september keurde het parlement bliksemsnel een anti-terrorismewet goed die de strijdkrachten de mogelijkheid gaf om logistieke steun te verlenen voor de oorlog in Afghanistan. Schepen van de Zelfverdedigingsmacht werden daarop naar de Indische Oceaan uitgestuurd. Onder de banier van de strijd tegen de internationale terreur zetten Japan in juli 2003 alweer een stapje verder. Het parlement gaf het leger toestemming om met een bescheiden troepenmacht van 550 man mee te werken aan de heropbouw van Irak. Maar het gebaar moet vooral worden gezien als een uiting van loyaliteit aan de Amerikaanse beschermheer. Om een legale basis te vinden voor deze beslissing zocht men een toevlucht tot juridische spitsvondigheden en de zoveelste nieuwe interpretatie van de grondwet. De omvang van militaire acties kan worden geregeld met een gewone wet zonder te raken aan de grondwet. Tegenstanders van het besluit zeggen dat de troepen deel uitmaken van de omstreden Brits-Amerikaanse bezettingsmacht in Irak en dat artikel 9 nu al zijn betekenis heeft verloren. Om de kritiek te ontzenuwen mogen de militairen alleen in ‘vreedzame gebieden’ opereren en alleen in uiterste nood geweld gebruiken.

=Besluit=

De openheid waarmee over defensievraagstukken wordt gediscussieerd, moet worden gezien als een keuze voor een actievere opstelling in de buitenlandse politiek, bij gebrek aan andere middelen om zich te doen gelden op het diplomatieke toneel.

Vooral rechts roert zich in het debat. Het gaat tekeer tegen de pacifistische kindsheid van de publieke opinie, die een serieus buitenlands beleid in de weg staat. Radicale publicisten verkondigen dat Japan een kernmacht moet morden en zelfs gerespecteerde figuren deinzen er niet voor terug om straffe uitspraken te doen. Shintaro Ishihara vindt bijvoorbeeld dat Japan het recht heeft om tegen Noord-Korea een preventieve oorlog te voeren. Minder extreem is het voorstel dat Japan het recht op ‘collectieve zelfverdediging’ zou moeten hebben. Het zou erop neerkomen dat Japanse troepen kunnen worden ingezet in conflicten waarbij bondgenoten betrokken zijn, bijvoorbeeld als Amerika in oorlog zou geraken met Noord-Korea.

Een grondwetswijziging zal in de praktijk nog weinig verschil maken, aangezien de Zelfverdedigingsmacht nu al piekfijn is uitgerust en haar actieterrein allang niet meer beperkt is tot het eigen grondgebied. Toch is de naamsverandering een beladen kwestie, die bij het deel van de bevolking dat gekant blijft tegen een grondwetherziening de nodige weerstand zal oproepen. Maar de publieke opinie keert zich in sneltempo af van het pacifisme. Het is niet meer de vraag wanneer, maar hoe de omstreden herbewapening in de praktijk wordt gebracht. Er zal rekening moeten worden gehouden met de gevoeligheden van de landen die in naam van de bevrijding van het blanke juk destijds kennis hebben gemaakt met de barbaarsheden van het Japanse leger. Het zou voor deze landen een hele geruststelling zijn als de herbewapening zou geschieden binnen de context van de internationale organisaties. De aspiraties van premier Koizumi reikten ook in die richting. De inzet van troepen in het buitenland moet het aanzien van Japan zodanig verhogen dat het op de duur beloond zal worden met een vaste zetel in de Veiligheidsraad. De VN genieten immers zoveel aanzien dat zelfs de felste tegenstanders van een grotere militaire rol hun verzet wellicht zullen opgeven.

Zolang de Koude Oorlog duurde, bekeek Japan de wereld door de bril van de alliantie met de VS. Onder andere het einde van de Koude Oorlog, de crisis rond Noord-Korea en de internationale afgang in de Golfoorlog vormden een pijnlijke kennismaking met de nieuwe realiteit. Sindsdien heeft het denken over het defensiebeleid een radicale verandering ondergaan. De inzet van de Zelfverdedigingsmacht bij vredestaken van de VN-troepen en recent ook in Irak vormen het bewijs dat Japan zich realistischer en zelfbewuster opstelt. De wetenschap dat Noord-Korea kernwapens heeft ontwikkeld en de aanslagen van 11 september 2001 sterken de voorstanders van grotere defensie-inspanningen in hun overtuiging. Zij zien er nieuwe bewijzen in dat Japan voor zijn veiligheid niet eeuwig en onvoorwaardelijk op Amerikaanse bescherming kan blijven rekenen.

Japan heeft intussen spionagesatellieten gelanceerd die het doen en laten van Noord-Korea moeten volgen. In samenwerking met de Verenigde Staten wordt een raketschild gebouwd dat tegen 2007 af moet zijn. Het initiatief roept nieuwe vragen op over artikel 9. Bovendien laat Noord-Korea met zijn recente nucleaire bedreigingen nog weinig ruimte voor aanslepend gepieker en gepalaver. Als er ooit vijandige aanvallen moeten worden onderschept, zal dat zo snel moeten gebeuren dat er geen tijd zal zijn om de premier of het parlement te raadplegen.

=Bronnen=

Boeken

 * Tsutsui, Wakamizu. The changing postwar international legal regime: the role played by Japan. Den Haag: Kluwer Law International, 2002.
 * Vanoverbeke, Dimitri en Edward Adriaensens. Op zoek naar het nieuwe Japan. Roeselare: Roularta Books/Globe, 2004.
 * Vande Walle, Willy, Syllabus Moderne Geschiedenis van Japan, cursus gedoceerd in het kader van het vak 'Geschiedenis van het moderne Japan', Katholieke Universiteit Leuven, Leuven, Hans Coppens, 2003.
 * Woolley, Peter J. Japan's Navy: Politics and Paradox, 1971-2000. London: Lynne Rienner Publishers, 2000.

Internet

 * http://www.politicalaffairs.net.
 * http://www.asahi.com.
 * http://www.japantimes.co.jp.
 * http://www.mainichi-msn.co.jp.
 * http://www.vrtnieuws.net.
 * http://www.reference.com/browse/wiki/Japan_Self-Defense_Forces

=Extra links=